Hiểu đúng về Đột quỵ: Đừng để sự chủ quan dẫn đến di chứng vĩnh viễn
Những ngày cuối năm bận rộn, nhiều người thường tự trấn an mình:
“Chắc nói vấp chút do mệt quá”,
“Cái tay này tê chắc tại ngồi làm việc lâu”,
hay “Méo miệng xíu chắc do lạnh, nghỉ chút là hết”.
Nhưng khoan đã! ✋
Đôi khi, những dấu hiệu tưởng chừng rất nhẹ như nói hơi khó, tê một bên tay chân, méo miệng thoáng qua lại không hề “bình thường” như bạn nghĩ. Đó có thể là tín hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ – một tình trạng cấp cứu y khoa có thể để lại hậu quả nặng nề nếu không được xử trí kịp thời.
Hôm nay, hãy cùng Phòng khám Đức Tín – BS Tín 115 tìm hiểu đột quỵ là gì, vì sao không nên chủ quan, và đâu là những thời điểm mà chỉ một quyết định chậm trễ cũng có thể làm mất đi cơ hội hồi phục.
Nhiều người lầm tưởng đột quỵ là biến cố bất ngờ không thể phòng tránh. Tuy nhiên, theo Hội Đột quỵ Hoa Kỳ, đây là kết quả của các yếu tố như cao huyết áp, tiểu đường, xơ vữa động mạch... đã tích tụ âm thầm nhiều năm. Nếu thực hiện tốt hơn việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ thông qua các chiến lược điều trị đã được chứng minh, hơn một nửa (trên 50%) số ca đột quỵ có thể được ngăn ngừa Nhận thức đúng về bệnh chính là cơ hội để bảo vệ mạng sống của chúng ta.
1. Đột quỵ có thể ập đến bất cứ lúc nào
Đặc điểm nguy hiểm nhất của đột quỵ là tính bất ngờ. Theo Hội Đột quỵ Hoa Kỳ (ASA), bệnh không có "lịch hẹn" và có thể xảy ra trong mọi tình huống:
Khi đang làm việc, ăn uống hoặc thậm chí là lúc nghỉ ngơi, xem tivi.
Xuất hiện vào đêm muộn hoặc sáng sớm khi đang ngủ (đột quỵ lúc thức giấc).
Ngay cả người trẻ khỏe mạnh cũng có nguy cơ nếu có túi phình hoặc dị dạng mạch máu não bẩm sinh chưa được phát hiện.
2. Đột quỵ là gì?
Đột quỵ (tai biến mạch máu não) xảy ra khi nguồn máu nuôi não bị gián đoạn đột ngột. Có hai dạng chính:
Đột quỵ nhồi máu não (chiếm khoảng 88%): Do cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu.
Đột quỵ xuất huyết não: Do mạch máu não bị vỡ, gây chảy máu tràn vào mô não.
Khi dòng máu dừng lại, các tế bào não bắt đầu chết đi chỉ sau vài phút do thiếu oxy. Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp.
3. Di chứng nặng nề – Gánh nặng cho cả gia đình
Nếu không được cấp cứu kịp thời, mỗi phút trôi qua sẽ có khoảng 2 triệu tế bào não bị chết đi, dẫn đến những di chứng vĩnh viễn:
Liệt vận động: Liệt nửa người, mất khả năng đi lại, phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.
Rối loạn ngôn ngữ: Nói ngọng, khó diễn đạt hoặc mất khả năng hiểu lời nói.
Tổn thương thần kinh: Suy giảm trí nhớ, thay đổi tính cách hoặc trầm cảm.
Giảm chất lượng sống: Khó nuốt, mất kiểm soát đại tiểu tiện, đi lại khó khăn.
4. "Thời gian vàng" – Chìa khóa quyết định sự sống
Trong đột quỵ, "Thời gian là Não". Khả năng phục hồi phụ thuộc vào việc người bệnh được tiếp cận y tế sớm hay muộn:
Cửa sổ 4,5 giờ đầu: Thời gian tối ưu để dùng thuốc tiêu sợi huyết (rTPA) làm tan cục máu đông.
Cửa sổ 6 - 24 giờ: Có thể can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học cho các trường hợp tắc mạch lớn.
5. Hành động đúng để cứu người
Lưu ý: "Thời gian vàng" tính từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.
Tuyệt đối không tự xử trí tại nhà: Cạo gió, nặn chanh, châm cứu đầu ngón tay... chỉ làm lỡ mất cơ hội phục hồi của người bệnh.
Đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa: Khi thấy dấu hiệu méo miệng, yếu tay chân, nói khó, hãy lập tức đưa bệnh nhân đến các bệnh viện đủ điều kiện can thiệp (có máy CT/MRI, có thuốc tiêu sợi huyết và đơn vị can thiệp mạch).
Lời khuyên từ Phòng khám Đức Tín – BS Tín 115: Đừng chờ đợi điều không may xảy ra. Chủ động kiểm soát các chỉ số sức khỏe và tầm soát đột quỵ định kỳ là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình.
BS. Nguyễn Hoài Nam
Ths. BS CK1. Nguyễn Hữu Tín
Tài liệu tham khảo
1. Kleindorfer DO, Towfighi A, Chaturvedi S, et al. 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2021;52:e364–e467. doi: 10.1161/STR.0000000000000375
2. Bushnell C, Kernan WN, Sharrief AZ, et al. 2024 Guideline for the Primary Prevention of Stroke: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2024;55:e344–e424. doi: 10.1161/STR.0000000000000475
Share this post